Czym jest klauzula dobrego samarytanina?

W związku z pandemią COVID-19 pojawiło się wśród personelu medycznego wiele obaw związanych z możliwymi konsekwencjami karnymi w przypadku popełnienia błędu medycznego. Problemem jest nie tylko sama pandemia i praca z nowym szczepem wirusa, dającym nieznane objawy i przebieg, ale także ogromne zapotrzebowanie na pomoc medyczną prowadzące do braków kadrowych i wydłużenia dyżurów pracowników medycznych. Takie obciążenie oddziałów szpitalnych i przychodni sprawiło, że pojawiła się potrzeba wzmocnienia ochrony prawnej lekarzy i pracowników medycznych. Ustawa „covidowa”, czyli Ustawa o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19 wprowadziła tzw. klauzulę dobrego Samarytanina. Co ona oznacza, jakie ma znaczenie w kontekście ochrony prawnej lekarzy i kiedy znajduje zastosowanie?

Klauzula dobrego Samarytanina – definicja

Definicja Klauzuli dobrego Samarytanina wskazuje, że personel medyczny pracujący w ramach przeciwdziałania COVID-19 jest zwolniony z odpowiedzialności karnej za nieumyślne i nierażące błędy medyczne popełnione podczas pracy w zmaganiach z pandemią. Wyjątkiem są w dalszym ciągu błędy spowodowane wskutek rażącego niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach.

Zapis Ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19 wskazuje, że

„Nie popełnia przestępstwa, o którym mowa w art. 155, art. 156 § 2, art. 157 § 3 lub art. 160 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1444 i 1517), ten, kto w okresie ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, udzielając świadczeń zdrowotnych na podstawie ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2020 r. poz. 514, 567, 1291 i 1493), ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zawodzie felczera (Dz.U. z 2018 r. poz. 2150 oraz z 2020 r. poz. 1291), ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz.U. z 2020 r. poz. 562, 567, 945 i 1493), ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz.U. z 2020 r. poz. 882) albo ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w ramach rozpoznawania lub leczenia COVID-19 i działając w szczególnych okolicznościach, dopuścił się czynu zabronionego, chyba że spowodowany skutek był wynikiem rażącego niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach.

Znaczenie klauzuli dobrego Samarytanina w kontekście ochrony prawnej lekarzy

Lekarz może odpowiadać za popełnione błędy medyczne ze stopy cywilnej, karnej oraz zawodowej. Wprowadzone przez ustawę i klauzulę dobrego samarytanina zapisy wskazują jednak, że w przypadku działania w sytuacjach kryzysowych związanych z COVID-19, lekarze i personel medyczny nie popełniają przestępstwa dopuszczając się czynu zabronionego (błędu medycznego). Klauzula ta jest więc niezwykle istotna dla pracowników medycznych działających bezpośrednio przy pacjentach dotkniętych COVID-19, pracujących z nowym szczepem wirusa powodującym nieznany przebieg choroby i nie posiadającym modelu prawidłowego postępowania medycznego zgodnego ze sztuką. Leczenie w dobie pandemii stwarza podwyższone ryzyko popełniania błędów.

Niestety, istnieje wiele opinii, także wśród adwokatów dla lekarzy, że klauzula jest nieco dziurawym sposobem na zwiększenie ochrony prawnej lekarzy. Odnosi się ona wyłącznie do medyków zajmujących się osobami cierpiącymi na COVID-19, więc nie wyklucza odpowiedzialności karnej za popełnione błędy medyczne przy leczeniu pacjentów z chorobami współistniejącymi czy leżących na innych oddziałach szpitalnych. Klauzula dobrego samarytanina nie wpływa też na odpowiedzialność cywilną oraz, tak więc pacjenci mogą w dalszym ciągu dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia za popełnione błędy.

Adwokat dla lekarzy

W jakich sytuacjach klauzula dobrego samarytanina znajduje zastosowanie?

Ustawa o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19, która wprowadziła klauzulę dobrego samarytanina odnosi się wyłącznie do działania medyków w okresie zagrożenia epidemicznego COVID-19. Sama klauzula obowiązuje wyłącznie w kontekście błędów popełnionych przy leczeniu pacjentów zarażonych nowym wirusem. W związku z tym lekarze mogą w dalszym ciągu wymagać pomocy adwokata dla lekarzy, zarówno w przypadku dochodzenia zwolnienia z odpowiedzialności na podstawie klauzuli dobrego samarytanina, jak i w przypadku błędów popełnionych w wyniku nadmiernego obciążenia placówek medycznych w okresie pandemii, ale nie związanych z zapobieganiem COVID-19.